Maandelijks archief: december 2013

Oude lepel nabij de voormalige kartbaan bij de Duintjes

lepel_Duintjes

Voor de schoonmaak

Is er ooit iemand geweest die een lepel mee heeft genomen uit het paviljoen van Goderie en die later verderop in de duinen is verloren? Of zou deze lepel afkomstig zijn van het cafetaria van Soeters die na de oorlog op de Duintjes heeft gestaan.

lepel2_Duintjes

Na de schoonmaak

In ieder geval valt aan de stempel op te maken dat deze lepel is vervaardigd door de Staalwarenfabriek Elesva uit Amsterdam. Deze fabriek wordt op www.quel.com als volgt beschreven:

Company description

Oprichtingsjaar 1919
Kapitaal 50.000
Producent souvenirartikelen (Delfts blauw); messen;
kaasplanken met kaasmesjes (met Delfts blauwe tegels);
kaasschaven. Relatiegeschenken.
Export naar alle landen.
Import uit Verre Oosten.
Lid van VSF.
Deelname vakbeurs Sale, Souvenir, Trade Mart.

De fabriek is in 1919 opgericht, wat zou kunnen betekenen dat de lepel die ik gevonden heb wel degelijk van het paviljoen kan zijn. De gloriejaren van het paviljoen lagen tussen 1932 en 1939. Het pand van Elesva Staalwarenfabriek aan de Recht Boomsloot 14 in Amsterdam zag er in de begin jaren ’70 zo uit. De lepel kan daarom dus ook van het cafetaria van Soeters zijn. Of zou een onoplettende kampeerder deze lepel hebben verloren? Het blijft gissen…

elesva_amsterdam

 

Zilveren ringetje met blauw steentje bij de Duintjes

zilveren_ring_DuintjesIn de categorie sieraden is dit mijn eerste hele vondst. De hanger met de Heilige Hubertus is namelijk door mijn vrouw Fabiënne gevonden. Heel leuk om deze ring tegen te komen langs de oude kartbaan bij de Duintjes.

Zilveren kinderringetje met steentje

Zilveren ringetje met steentje

De kartbaan was er tussen 1950 en 1960 dus verraad dit de leeftijd van het ringetje misschien. Of zou hij al eerder verloren zijn in de vooroorlogse periode. Deze ring is volgens mij wel van zilver, omdat er een zilvermerk aanwezig is.

zilvermerk_ringzilvermerkenNaast dit zilvermerk zag ik na nog wat meer schoongemaakt te hebben nog een zilvermerk staan. Dit merkje heb ik ook maar even op de foto gezet. Het zijn Nederlandse zilvermerken die het zilvergehalte aanduiden. Volgens mij staat er in het merkteken Z1 wat zou betekenen dat het zilver van het eerste gehalte is met een zilvergehalte van 925/1000.

zilvermerk2_ringNa de ring nog wat meer schoongemaakt te hebben heb ik ook de steen iets gedetailleerder op de gevoelige plaat gezet. Ik ben benieuwd hoe oud dit ringetje is. Het is een echt ringetje voor kinderen tot 10 jaar. De turqoise kleurige edelsteen is ook nog erg gaaf. Dit sieraad kan ik niet terugvinden op internet dus ik hoop dat mijn favoriete televisieprogramma “Tussen Kunst en Kitsch” snel eens in de buurt is om er een tijd en een waarde aan te kunnen laten hangen. Of gewoon bij de juwelier langsgaan zou natuurlijk ook kunnen.

turqoise_edelsteen

Tube Tiroler Braun bij de Duintjes

Tirolerbraun_deDuintjesDeze kleine tube Tiroler Braun sportcrème vond ik langs de voormalige kartbaan van de familie Soeters. De tube is erg klein slecht 5 centimeter. Het is een product van Otto Klement die in 1882 de “Erste Tiroler Parfumerie-fabrik” oprichtte. De oprichting was dan wel in 1882 maar de productie van de zonnebrandproducten kwam tussen 1919 en 1925 pas goed op gang. Deze informatie komt van de website www.althofen.at waar de geschiedenis van de oprichting is beschreven. Otto Klement had een familiewapen wat in het rood op de tube terug te vinden is. Dit lijkt mij wel een tubetje uit de vooroorlogse periode.

DE536292

 

Tubes tandpasta bij de Duintjes

tandpasta-DuintjesProdent bestaat sinds het begin van de vorige eeuw. In 1935 kwamen in Nederland pas de tubes zoals ze op de foto staan op de markt. De kleine tube koste toendertijd fl 0.225 en de grote tube fl 0.375. Deze informatie komt van de officiële website van Prodent. Deze vondsten dateren dus uit de vooroorlogse tijd. Dit wijst er op dat ik de activiteiten van het paviljoen en het badstrand begin te vinden. Tot nu toe was het voornamelijk 2de wereldoorlog en daarna. Dat is erg leuk!

prodent

 

Auto embleem 2.0 bij de Duintjes

auto-embleem_DuintjesHet eerste wat ik dacht toen ik dit embleem zag was: “Dit komt van een auto. Dit is van een Ford Taunus. Ik weet het zeker!” en na een beetje Googlen zag ik dat ik gelijk had. Het is een Embleem van een 2 liter Ford Taunus (waarschijnlijk Coupé) die is gemaakt tussen 1970 en 1973. In de omgeving van dit embleem vond ik ook nog aluminium (raam?)strippen en een motortje wat misschien wel van een ruitenwisser is geweest (niet meegenomen). Er liggen dus nogal wat auto onderdelen daar. Maar goed, de auto moet er volgens mij als volgt uit hebben gezien:

ford_taunus_coupe_2_0gl_by_cmdpirxii-d2vk85e

Op het spatbord tussen het voorwiel en de deur in, zit het embleem bevestigd op de auto. De manier waarop deze 2.0 is gevormd met zijn slanke cijfers en de punt halverwege, zwevend ertussen in, verraad de leeftijd van mijn vondst. Latere versies van de Ford Taunus kregen dit embleem op de achterklep met rondere cijfers.

 

Tube kachelpoets bij de Duintjes

zebralina_Duintjes

Deze tube Zebraline lag in de buurt van de gevonden theepot en de schaal. Het zou kunnen betekenen dat er in de buurt een kachel heeft gestaan die met de inhoud van deze tube is gepoetst. Een kachel staat meestal in een huis of een Paviljoen. Dat zou gaaf zijn, dat laatste!  Door mijn meest recente vondsten, begint het er steeds meer op te lijken. Er heeft namelijk namelijk nooit een woonhuis gestaan op de Duintjes. En aan de poster hieronder is te zien, dat er in keuken ook genoeg te poetsen is. Pour dessus de cuisinière betekend: voor de kookplaat. Die is er in een paviljoen vast ook in de keuken.

zebraline_poster

Theepot met deksel bij de Duintjes

theepot_DuintjesZo’n 30 centimeter naast elkaar op ca. 18 centimeter diepte vond ik deze theepot. Als eerste kwam de pot eruit. Ik dacht dat ik al klaar was maar bij het opnieuw passeren van het gat begon mijn Garrett Ace opnieuw te piepen. Dat was het deksel wat net naast het dichtgegooide gat lag. Na wat speurwerk op het internet vond ik een vergelijkbare theepot.

THEEPOT-ALUMINIUM-MET-ROOD-DEKSEL-31330665

Deze antieke theepot of koffiepot, zoals hij genoemd wordt op het internet moet minstens zo’n 100 jaar oud zijn. Ik trek dit af van (bijna) 2014 en kom dan uit bij 1914. Mijn vondst zou even oud kunnen zijn. Maar de koffiepot of theepot die ik heb gevonden kan natuurlijk ook een reproductie zijn van de pot die ik op internet heb gevonden. Of mijn gevonden pot ook echt zo oud is weet ik daardoor niet zeker. Veel kampeerders gebruiken nog steeds dit soort lichtgewichte materialen. Die zullen dan ook nog wel te koop zijn. In de naoorlogse periode is er op de Duintjes ook erg veel gekampeerd, zoals de volgende foto laat zien. Deze foto lijkt mij uit de beginjaren ’60 van de vorige eeuw.

kamperen_Duintjes

Het getijde verdween toen de eerste dam van het Schelde-Rijn kanaal het Markiezaatsmeer vormde. Deze dam loopt van de Molenplaat ten noordwesten van Bergen op Zoom tot aan de Kreekraksluizen nabij Rilland. Deze dam was af ergens rond 1984. De Oesterdam is veel later in 1996 voltooid maar hoorde bij het project wat onderdeel was van Deltaplan. Door het verdwijnen van het tij verdween ook het plezier met zijn aanloop en veranderde het gebied in wat het nu is. Natuur met groot vee en wild zoals vossen en vogels. Brabants landschap beheert het gebied.

Schaal bij de Duintjes

schaal_DuintjesDat ik deze schaal heb gevonden wijst er op dat er bebouwing of iets dergelijks moet zijn geweest. Ik ben op zoek naar het Paviljoen wat bij de Duintjes heeft gestaan. Zou deze schaal uit de keuken komen? Als dat zo is dan weet ik nu ongeveer waar het paviljoen heeft gestaan. Maar ik kan het natuurlijk ook mis hebben.

 

Granaatscherven bij de Duintjes

granaatscherven_DuintjesDeze granaatscherven vond ik langs de spoordijk. Het was erg moeilijk zoeken daar, omdat er schrikdraad langs het pad stond wat erg veel stoorde. Aan het begin van dit pad heb ik de 2 grootste stukken vlak bij elkaar gevonden. Het kleinere stuk lag iets verderop. Door het storen van het schrikdraad ben ik er snel weggegaan.

 

Jachtpatroon op pad langs voormalig Huize Goeree

jachtpatroon_GoereeIn de buurt van Huize Goeree is ook gejaagd. Dat blijkt uit de vondst van dit jachtpatroon. Toevallig lijkt het er op dat de omstandigheden bij Huize Goeree vergelijkbaar zijn met die van de verdwenen boerderij bij Landgoed Lievensberg. De vondst van een Belgische centiem en een jachtpatroon komen overeen. Ik ga nog proberen te achterhalen wat voor een patroon dit is. De tekst is nog deels leesbaar.

Teugelijzer (?) bij Huize Goeree

teugelijzer_goereeIk wist niet wat het was maar ik dacht: “Laat ik het maar meenemen dan zoek ik later wel uit wat het is”. Totdat ik onderweg naar huis een wandelend echtpaar tegenkwam, die geïnteresseerd vroegen of ik iets gevonden had. Ik liet mijn vondsten zien waaronder ook deze ring. De vrouw vertelde dat het van een paard geweest moet zijn, omdat het paard van haar vader altijd bij Huize Goeree gestaan had. Dat bewijst maar weer dat er op Huize Goeree paarden aanwezig zijn geweest. Een leuke manier om daar achter te komen. Hartelijk dank toevallige passanten!

 

Sluitsteen bij voormalig landgoed Goeree

sluitsteenVan deze steen van 20 x 15 x 15 centimeter groot vond ik eigenlijk het vierkante bronzen of koperen plaatje wat in het midden zit. Het geheel lag met het plaatje omhoog zo’n 12 centimeter diep. De plek waar ik deze steen vond was achteraan op het perceel bij de cirkelvormige verbreding in de gracht. Het lijkt mij een sluitsteen van een boog boven een deur. Het vierkante plaatje heeft er dan voor de sier gezeten? Ik kan de plank nu helemaal misslaan. Toch de moeite waard om even te showen.

 

1 centiem van Leopold 1 of 2 bij voormalig Landhuis Goeree

1centieme_Goeree_LeopoldTijdens mijn tweede bezoek aan het perceel van het voormalig landgoed Goeree vond ik langs een enorme taxus haag deze 1 centiem munt van Leopold I of II. Aan de leeuw met de plaquette kan ik zien dat het een munt van Leopold van België betreft maar door de zure grond bij de haag is de kant met het jaartal erop zo erg aangetast dat er geen jaartal valt te achterhalen. Door mijn vondst van de Duit uit 1785 op dit perceel lijkt mij dit eerder een centiem van Leopold I dan Leopold II. Leopold I was koning van 1831 tot 1865 en Leopold II regeerde van 1865 tot 1909.

Leopold I – Eerste koning van België

 

Leopold II – Tweede koning van België

 

 

 

Wikipedia schrijft: Plannen voor een aanval op Nederland door Leopold II

De Vlaamse journalist Kris Clerckx onderzocht documenten uit het huisarchief van de koning waaruit bleek dat kroonprins Leopold II vergevorderde plannen had om Nederland binnen te vallen. Hij wilde op deze wijze toegang krijgen tot koloniën (hij had eerder gepoogd om het verlieslatende Borneo te verwerven) en bovendien vond hij (net als zijn vader) dat Limburg, Noord-Brabant en Luxemburg tot België behoorden. Een uitgebreide Belgische spionagemissie uit 1854 (met schetsen van alle belangrijke Nederlandse vestingen) meldde dat het Nederlandse leger veel zwakker en kleiner was dan het Belgische en er bovendien veel minder in werd geïnvesteerd, waarbij een deel van het geld ook nog opging aan de marine (die in België geen rol van betekenis speelde), die bij een invasie over land nutteloos zou zijn geweest. Wel had Nederland sterke verdedigingslinies langs de rivieren (vooral de Hollandse Waterlinie was goed onderhouden) en werd verwacht dat de vaderlandslievende bevolking massaal in opstand zou komen. Een aanvalsplan voorzag in een oproer in katholiek Nederland als aanleiding (er woonden volgens spionagegegevens in 1854 ongeveer 1,2 miljoen katholieken en 1,7 miljoen protestanten in Nederland) en vanuit die hoek verwachtte de koning dan ook steun voor zijn aanval. De aanval zou op dezelfde wijze moeten plaatsvinden als de Fransen hun aanval inzetten in 1795: over de Waal gevolgd door een verrassingsaanval op Amsterdam. Onderweg terug (de ‘omval’) zouden de gevreesde verdedigingslinies bij Utrecht in de rug worden aangevallen. Bij de aanval moest de Nederlandse koning worden afgezet en het volk zou vervolgens besluiten over het lot van de katholieken. Het einddoel was namelijk alle katholieke gebieden tot aan de rivieren ‘onder één kroon te verenigen’. Tijdens de aanval zou dan blijken welke provincies zich wel en welke zich niet bij België wilden aansluiten.

Het plan ging uiteindelijk niet door omdat de toen nog regerende Leopold I het plan veel te riskant vond. Bovendien bleef steun van Frankrijk uit. Gehoopt werd vooraf op inactiviteit van Franse zijde (stilzwijgende steun); Pruisen zou dan ook inactief blijven en Engeland had het in die tijd waarschijnlijk te druk met de oorlog met Rusland. Leopolds hoogste Franse diplomaat in Frankrijk (de prins van Chimay) zag echter weinig realisme in het plan en stribbelde tegen. Toen kroonprins Leopold uiteindelijk toch aan tafel kwam te zitten met een oom van keizer Napoleon III moet deze hem duidelijk hebben gemaakt dat de invasie niet zou worden gesteund (er zijn geen documenten over gevonden), want de aanvalsplannen verdwenen daarna in de ijskast.

Het vinden van Belgisch geld in onze regio is niet heel erg vreemd dus. Het valt wel op dat het geld is uit de periode van Leopold I. De jacht bracht de Belgen hier in die tijd is zo mijn vermoeden. Ze verzamelden zich bij landhuizen of boerderijen die misschien wel eigendom waren van welgestelde Belgen en hier hun buitenverblijf hadden. Bij die inmiddels verlaten plekken vind ik nu bewijs van hun aanwezigheid. Dat de Belgen dit gebied hebben willen inlijven is begrijpelijk, omdat er hier tot aan Dinteloord al veel Belgische huiseigenaren waren. Dit is mij bij Huize Goeree verteld door een medewerker van de rattenbestrijding die daar zijn werk kwamen doen. Dat de Belgen na het bekend worden van de voorgenomen plannen hun buitenverblijven (wellicht uit angst) verlieten is daarmee misschien ook logisch te verklaren. Van Leopold II zullen we daarom waarschijnlijk geen geld terugvinden.

1/2 cent van Willem I uit 1828 bij Landgoed Lievensberg

halve-ct_WillemI_1828_LieveDeze 1/2 cent is gevonden door Fabiënne Landa. Ze vond hem vlak bij de hanger met de heilige Hubertus. Het zou goed mogelijk kunnen zijn dat deze 2 voorwerpen door één en dezelfde persoon verloren zijn. Volgens de Muntencatalogus zijn er in 1828 op twee locaties in totaal 5.391.973 geslagen.  4.034.131 munten in Brussel en 1.357.842 munten in Utrecht. Deze munt komt uit Utrecht, omdat rechtsonder het wapen (bijna niet zichtbaar) een fakkel aanwezig is en er niet een hoofdletter B onder de C staat. Deze munt is zeldzamer, omdat er minder van gemaakt zijn.

 

Hanger met de heilige Hubertus

 

StHubert_Lievensberg

Deze hanger is van koper of brons en werd gevonden door Fabiënne Landa. De hanger heeft een afbeelding van een biddende heilige met een hond en aan de andere kant staat een biddende persoon met een jachthoorn aan zijn riem en op de achtergrond een edelhert met een lichtgevend kruis op zijn kop. Aan beide zijden staat aan de rand dezelfde tekst: St. Hubert Pliez pour nous. Dit betekend: Heilige Hubertus bid voor ons. Hubertus was de beschermheilige van de jacht. Deze penning werd dus gedragen en verloren door een jager.

De vraag blijft nu wanneer deze persoon de hanger heeft verloren. Vlak na deze vondst, heel dicht bij de hanger, vond Fabiënne ook nog een 1/2 cent uit 1828. Hij zat even diep (zo’n 12 cm.) Zou deze 1/2 cent het jaartal oftewel de minimale leeftijd van de hanger verraden? Gelukkig helpt het om door te blijven Googlen, want dan helpt een gevonden website je vaak verder. In deze was dit een pagina van Catawiki die mij iets verder hielp. Het is hem niet helemaal. Dit is een combinatiepenning met ook St. Roch erop. Onze hanger komt volgens mij wel uit dezelfde tijd en dat is dan de laatste kwart van de 19de eeuw dus 1875 – 1900. Dat zou dan ongeveer even oud zijn als het jachtpatroon die we ook vandaag hebben gevonden en maakt een goede match met elkaar. De halve cent uit 1828 is dan ineens te oud en heeft niets met de hanger te maken.

De legende van St. Hubertus

24-99-72637101969200

Wikipedia schrijft:

De heilige Hubertus van Luik (655-727) was de laatste bisschop van Maastricht en de eerste van Luik.

Over het leven van Hubertus bestaan zeven beschrijvingen. Hieruit is de legende van Sint-Hubertus uiteindelijk ontstaan. De legende in het kort:

Hubertus was een zoon van de hertog van Aquitanië en leidde een werelds leven. Op Goede Vrijdag van het jaar 683 ging hij op jacht, hoewel dat een zeer oneerbiedige activiteit was op die dag. Hubertus bespeurde een groot hert, en joeg er achteraan met zijn honden. Toen hij het hert bijna te pakken had en het dier zich naar hem toekeerde wilde hij het neerschieten. Op dat moment verscheen er een lichtend kruis tussen het gewei. Een stem zei hem naar Lambertus van Maastricht te gaan. Sint Hubertus staat nu bekend als patroon heilige van de jacht.

Patroon van een jachtgeweer

jachtpatroon_LievensbergDit is de onderkant van een centraalvuur hagelpatroon. De patroon is vervaardigd door Louis Bachmann in Brussel. Het patroontype of nummer is 06. Na het schoonmaken was dit een stuk duidelijker leesbaar. Het allereerste wat ik mij afvroeg was hoe oud de patroon zou kunnen zijn. Op de website van Antiekewapens.nl valt te lezen:

De uitvinder van de metalen huls was in 1866 de Amerikaanse kolonel Hiram S. Berdan geweest, hij heeft ook voor het eerst het slaghoedje in het midden van de hulsbodem geplaatst. In 1867 maakte de Engelse kolonel Edward M. Boxer een patroon met een metalen hulsboden en een huls wand van gewalst papier, dit wordt nog steeds gebruikt voor “shotgun” patronen.

Over Louis Bachmann uit Brussel is weinig terug te vinden maar zijn toegepaste ontwerp lijkt op die van kolonel Boxer. Deze patroon zou daarom jonger dan 1867 zijn. Van de hulswanden zijn nog papieren resten aanwezig dus dat wijst er op dat ze ouder zijn dan de kunststof varianten die na de 2de wereldoorlog opkwamen. De aanwezigheid van deze hulzen wijst er op dat er gejaagd werd in het Landgoed Lievensberg. De vondst van de hanger met de heilige Hubertus bevestigd dit.

 

Verguld dopje

dopje_LievensbergDit dopje vond ik op het veldje waar ik al eerder het Paard voor het tinnen soldaatje heb gevonden. Het dopje is ca. 12 mm. in doorsnee en 14 mm. hoog. Het dopje lijkt verguld en is helaas ingedeukt. Toen ik het zand er uit klopte rook ik een parfumgeur. Daarom denk ik dat dit dopje een dopje van een parfumflesje is. Heb ik gelijk? Of was de geur van parfum de wens van de gedachte? Ik heb het dopje voorzichtig terug in vorm proberen te buigen en daarna zag hij er als volgt uit.

dopje2_Lievensberg

kruitzak

Nu heb ik op Landgoed Lievensberg al meerdere vondsten gedaan die betrekking hebben op de jacht, zoals de hanger met de heilige Hubertus en het jachtpatroon. Ook heb ik er enkele musket kogels gevonden. Deze kogels werden verschoten met buskruit. Zou dit dopje een afsluitdopje van een kruitfles, kruitzak of kruithouder kunnen zijn?

1ct van Wilhelmina uit 1898 bij Landgoed Lievensberg

1ct_1898_LievensbergDe cent is tijdens het opgraven aan de rand helaas beschadigd. Dat kwam omdat de cent tussen een boel bouwpuin vandaan gevist moest worden van gele ijsel steentjes misschien wel afkomstig van de gesloopte boerderij. Toevallig is door Fabiënne het opgraven van deze cent vastgelegd.


Voormalig Huize Goeree op landgoed Zoomland


Grotere kaart weergeven

Huize Goeree op Landgoed Zoomland nabij de Klavervelden

Dit huis heet Huize Goeree en stond op landgoed Zoomland, vlak bij de Klavervelden. De foto hiernaast is volgens het archief van laatst 1920 en komt van de Beeldbank van het Markiezenhof. Ik vond de locatie van het huis terug aan de hand van een kaart uit 1876. Deze kaart komt eveneens van de beeldbank van het Markiezenhof.

    • Identificatienummer: KM 205.
    • Objectnaam / titel: Gemeente Bergen op zoom.
    • Sectie D.

De kaart is vervaardigd door A. Borrenbergen. Op deze kaarten legde men de percelen vast ten behoeve van bijvoorbeeld belasting en/of eigendom registratie. Tegenwoordig doet het Kadaster dit.

kaart_huize_Goeree

Na een bericht op 7 januari 2014 van Marijke Seip begon de speurtocht naar deze plek pas goed op gang te komen. Marijke Seip schreef mij het volgende:

Hallo,

Ik ben in het bezit van een kopie van een schilderij t.g.v. de eerste steenlegging van Huize Goeree in 1860. Het schilderij hing bij Ir P. de Sonnaville te Winssen. Het gaat hier om een groepsportret van de familie Smelt. Het is slechts een A-vijfje, maar de informatie achterop is wellicht interessant. Het is een oud fotolijstje met daarin een kopie van een schilderij van de familie Smelt. Achterop, nog met oude typemachine, staat een overzicht van wie het allemaal zijn. Ik heb het even gescand en heb het resultaat als bijlage toegevoegd.

Ik heb ook nog wat research gedaan. Op Geanet is de stamboom te vinden van Gerrit Smelt. Er woont nog een nazaat van Piet de Sonnaville in Winssen. Hij is appelteler aldaar. Wellicht dat hij meer kan vertellen over het schilderij.

groet,
Marijke Seip

Eerstesteenlegging_HuizeGoe

 

bijschrift_eerstesteenleggi

Het huis op de foto is dus gebouwd door Dhr. Gerrit Smelt geboren te Amsterdam. Hij was volgens Google een sigaren fabrikant die actief was in de Eindhovense sigarenindustrie en hij heeft het waarschijnlijk goed gedaan, want in 1860 heeft hij de eerste steen laten leggen voor Huize Goeree. Met betrekking tot deze sigarenindustrie en de stamboom van Gerrit Smelt vond ik iets terug op deze website. Dankzij de informatie van Marijke Seip heb ik dit weten te achterhalen! Deze duidelijkheid lijkt puur dus daar valt dan niet over te twisten. Wat ineens wel interessant wordt is de kaart uit 1787 die ik ook heb gevonden. Op deze kaart heet het gebied Hincxmeer.

Op woensdag 1 oktober 2014 schreef Gerard Smelt mij in een mail het volgende:

Wilfred,

Ik ken Marijke niet.

Van mijn onderzoek in 1986, ik heb daar destijds ook opgravingen gedaan samen met monumenten zorg, is dit beschreven in een boek dat ik in 1986 heb gepubliceerd.

1411: de oudste vermelding die ik heb kunnen vinden was Ansen Mare (een moergebied in exploitatie gegeven).

1529: werd het gebied wat je nu beschrijft als Hincxmeer onder de naam Anxtmeere in een testament van Antonius Glymus (deken in Bergen op Zoom) genoemd. Er stond toen een huis en een hoeve.

1684: is dit Anxtmeere opgesplitst in Hengstmeer en Kleijn Anxtmeer of Clavere velden.

1760: Rond deze tijd is er van dit gebied een kaart getekend door Henry Adan (t.b.v de cijnsregisters). Het was in die tijd eigendom van Adriaan David van der Gon (Vice Admiraal van Holland en West Friesland) deze heeft Hengstmeer omgedoopt in Goe ree (goede rede).

1852: Gerrit Smelt verwierf dit landgoed in 1852. Gerrit smelt heeft het landhuis laten herbouwen: het fungeerde als vakantiehuis. de genoemde 1860 als bouwjaar is zeker 5 jaar later als ik had verwacht. Gerrit Smelt was reder van beroep. (rederij Frederik Smelt en zonen, Gerrit was de zoon ) dat zijn dochter met sigarenfabrikant Mignot was getrouwd wil nog niet zeggen dat hij tabaksfabrikant was. Na opheffing van de rederij ging de familie Smelt in 1891 op het landgoed wonen.

ps. Gerrit Smelt is wel in Bergen op Zoom overleden. Zijn echtgenoot een half jaar eerder in Amsterdam.

1909: Het landgoed werd in 1909 verkocht aan Dr. Geluk. Rond 1929 is het verbouwd door er een etage bovenop te zetten. In 1939 is het na een brand afgebroken.

1972: In 1972 kocht de stichting Noord-Brabants landschap het landgoed samen met een aantal andere en het gebied kreeg de naam Zoomland.

illustraties: in de archieven van Bergen op zoom zijn betere foto’s beschikbaar ook met een zijkant. ik heb er ook nog eentje met een extra etage erbovenop. Ik heb ook nog een foto van een deel van de toegangspoort met OE er op (opgevist uit de gracht).

ps. Er is ook nog een omgevingschets naar aanleiding van opgravingen en bodem kartering in 1948 waar een meer (na turfuitgraving) aangetekend is die in de 16e eeuw direct ten noorden van het landgoed lag.

ps. Verder het schilderij. de getoonde foto van voor de restauratie. Ik heb er eentje van na de restauratie.

ps. De foto die aan het beging toont is niet van 1920 maar waarschijnlijk veel eerder waarschijnlijk rond 1903 toen er aan hondenfokkerij gedaan werd het ras Korthals. Niet omdat ze een kortehals hadden meer omdat een Dr. Korthals met dat jachthonden ras was begonnen.

ps. Het schilderij is niet van 1860 maar 1855 geschilderd door Reinier Kraaienvanger. Het is een schilderij op schaal 1 op 1 wat kolossaal is.De personen genoemd in de stamboom waar het schilderij zou zijn zijn inmiddels overleden. In feite werd ik geattendeerd op je site door de persoon waar het schilderij nu hangt.

Kijk ook op: http://www.stamboom-online.eu/pages/smelt.php

en http://www.smeltnet.eu/stam/media/stam/page/t8861d.html#9376

Kind regards / Met vriendelijke groet / Cordialement / Mit freundlichen Grüßen / Atenciosamente,

Gerard Smelt

Hincxmeer

Ook heb ik nog een kaart gevonden uit 1787. Daar is de situatie van het landhuis al weer heel anders dan in 1876. Er zijn in ieder geval enkele gebouwen gesloopt en herbouwd en het terrein was heel anders ingedeeld.

  • Document-type: Kaart
  • Identificatienummer: KM 192 G
  • Inhoudsdatering:  laatst 1787
  • Inhoudsdatering opmerkingen: Datum situatie ca. 1787. Kaart is kennelijk gescheurd uit een kohier of cijnsregister.kaart_huize_Goeree_1787

Op dit moment is de markante gracht nog duidelijk aanwezig rondom het perceel in het bos. Een dam geeft toegang tot het geheel wat vooral bestaat uit een wildernis van bramenplanten. Enkele kale plekken verraden nog de plaatsen van de bebouwing. Daar heb ik gezocht.

20131211_102312

Op 16 oktober 2015 schreef Olivier Mertens de volgende aanvulling via deze website:

Naar aanleiding van uw verhaal over het landgoed Goeree en de familie Smelt kan ik u hierbij het volgende mededelen. De oudste vermelding van Hengstmeer (als “Ansenmare”) dateert uit 1411, toen het als moergebied werd geëxploiteerd ten behoeve van met name turfwinning. Na deze moerexploitatie viel het gebied terug aan Jan III van Glymes (1452-1532), heer van Bergen op Zoom, die Hengstmeer in 1529 – toen vermeld als “Anxtmeere” – schonk aan zijn natuurlijke broer Antonius van Glymes, ook genaamd Van Bergen (overleden in 1540), kanunnik en deken van het kapittel van Sint-Geertrui, lid van de domeinraad van Bergen op Zoom en eerste hofkapelaan van hertog Philips de Schone en keizer Karel V. Diens executeurs-testamentair transporteerden Hengstmeer, inmiddels met een huis, hoeve en bossen, in 1540 aan een andere bastaardbroer, te weten Hubrecht van Bergen, schout, drossaard en kastelein van Wouw en het Oostkwartier van het markiezaat Bergen op Zoom en lid van de Bergense raad- en rekenkamer. In de loop van de 17e eeuw viel het oude Hengstmeer uiteen in twee delen: het grootste deel, dat de naam Hengstmeer zou blijven dragen, was in 1684 eigendom van Hugo Cornets de Groot (1658-1705), heer van Hildernisse, schout en drossaard van Bergen op Zoom. Het kleinere deel, “Kleijn Angstmeer” of “Clavere Velden” genaamd, was toen in handen van Gillis Brouwers. In 1644 was ene Jan van Hove, poorter van Bergen op Zoom, “edele heere van Watervliet ende Anghstmeer” en was er ook sprake van de “heerlijckheijt van Angstmeer”.

Vanaf de 18e eeuw werd voor dit buiten, op enig moment eigendom van Adriaen David van der Gon, vice-admiraal van Holland en West-Friesland, ook de naam “Goeree” gebezigd – de naam ‘Hengstmeer’ bleef nog lang in zwang. In 1825 werd het omschreven als “eene schoon gelegene BUITENPLAATS, genaamd Goeree, staande en gelegen onder de buiten poorterij van Bergen op Zoom, en onderscheidene parceelen ZAAI-, WEI- en HOFLANDEN, benevens aanzienlijke MAST- en SCHAARBOSSCHEN, waarin mede extra zware EIKE en BEUKE BOOMEN; voorts in plantsoenen, VISSCHERIJEN en HEIVELDEN.” Het centrum van dit aanzienlijke landgoed werd gevormd door een recht¬hoekig herenhuis, dat met enige bijgebouwen (waaronder een koetshuis) op een geheel omgracht rechthoekig perceel stond; de gracht werd gestuwd vanuit het zogenaamde Keutelmeer, een ronde poel met een eiland in het midden, die ten oosten van het huis was aangelegd.

De uit Zierikzee afkomstige Hubertus Petrus Schillemans (1786-1863), rentenier en grondeigenaar, woonachtig te Oosterhout (N.-Br.), kocht de buitenplaats Hengstmeer bij Bergen op Zoom in 1829.

In 1852 werd Hengstmeer verkocht aan zijn schoonzoon Gerrit Smelt (1808-1878), koopman en reder te Amsterdam, die in 1842 was gehuwd met Maria Catharina Schillemans (1814-1878). De familie Smelt dreef sinds het eind van de 18e eeuw een florissante handel op met name West-Indië (Havana, Cuba, Suriname, Curaçao); met een eigen vloot exporteerde zij met name kaas en boter en importeerde zij uit ‘de West’ suiker, rum, tabak, sigaren, koffie, katoen, mahoniehout en zelfs kokosnoten. Gerrit Smelt was daarnaast betrokken bij de oprichting van maatschappijen zoals de Nederlandsche Zee-Assurantie-Compagnie, de Sociëteit van Nederlandsche Scheepsbouw en Scheepvaart, de Sleepdienst-Maatschappij en de Amsterdamsche Kanaal-Maatschappij.

Goeree werd in 1852 beschreven als: “Het LANDGOED GOEREE, van ouds genaamd HENGSTMEER en de KLAVERVELDEN, alles aan en bij elkander gelegen onder Bergen-op-Zoom, nabij de Straatwegen van Bergen-op-Zoom naar Antwerpen en naar Breda, bestaande onder anderen uit een HEERENHUIS, BOUWMANSWONING, SCHUUR EN VERDERE TIMMER, TUIN EN LANEN, DREVEN, VIJVERS, ZAAI- EN WEILANDEN, SCHAAR- EN MASTBOSSCHEN, OPGAAND GEBOOMTE en PLANTAGIEN”, groot 93 bunders. Gerrit Smelt liet het oude (vermoedelijk 18e-eeuwse) huis al snel ingrijpend verbouwen, waarschijnlijk met het oog op de komst zijn schoonvader: in 1853 verhuisde Hubert Schillemans, inmiddels weduwnaar, met zijn dienstmeid en dienstknecht definitief naar deze buitenplaats; hij overleed in 1863 op dit huis.
Het echtpaar Smelt-Schillemans, dat zich inderdaad in 1855 met het hele gezin fraai heeft laten portretteren door Reinier Craeyvanger (1812-1880), verruilde, nadat hij zich uit actieve zaken had teruggetrokken, in mei 1867 permanent naar Goeree. Hij was – zoals vele van zijn nazaten – een fanatiek jager, voor welke passie het landgoed zich uitstekend leende. Gerrit Smelt overleed in 1878 op Goeree, zijn weduwe stierf kort nadien te Amsterdam.

De volgende eigenaar was hun zoon Hubertus Gerardus Maria Smelt (1848-1908), die in 1868 firmant van het handelshuis en de rederij was geworden. Ook Hubert Smelt, die nog de eerste steen van het verbouwde huis had gelegd, was een toegewijd jager (in 1875 was hij één van de stichtende leden van de Nederlandsche Jachtvereeniging ‘Nimrod’). In 1880 was het landgoed zo’n 100 hectare groot, met “een ruim, solied en modern gebouwd Heerenhuis, alsmede Stallingen, Remises, Tuinmanswoning” en twee boerderijen. Zakelijk ging het Hubert minder voor de wind en in 1891 failleerde hij. Goeree wist hij echter klaarblijkelijk te behouden (of opnieuw terug te kopen), wat kort na zijn faillissement vestigde hij zich (met zijn tweede echtgenote en kinderen, waaronder mijn overgrootmoeder) op dit landgoed, waar zij in 1900 formeel werden ingeschreven.

Na het overlijden van Hubert Smelt, die in december 1908 op Goeree overleed, besloten diens oudere kinderen om het landgoed te verkopen. De nieuwe eigenaar werd Dr Marinus Geluk, buurman en een jachtvriend van Hubert. In datzelfde jaar, tussen juni en november 1909, verlieten alle kinderen Smelt het huis. Al met al is de buitenplaats van 1829 tot 1909 “in de familie” – eerst Schillemans, vervolgens Smelt – gebleven. Desgewenst kan ik u een betere foto van het groepsportret uit 1855 toezenden.

Olivier bedankt! Het kan niet completer!

 

Duit uit Gelderland van 1785 bij voormalig Huize Goeree

Duit_Goerree_1785

Deze duit uit 1785 kon ik niet terug vinden in mijn onlangs gepubliceerde boekje van de Munten catalogus van 1795 en 1981. Daarom moest ik het internet raadplegen om te achterhalen welke munt dit is. Ik kon zelfs op de website van de Koninklijke Nederlandse Munt geen informatie terugvinden. Daarom ben ik bij afbeeldingen gaan Googlen en vond hem daar terug op de website van Collectie Gelderland met de zoekopdracht “munt 1785”. Op de munt staat vermeld: *D GEL RIAE 1785 en aan de andere kant om het wapen met 2 leeuwen en een kroon INDEO-EST-SPES-NOSTRA. De *D is nagenoeg verdwenen maar GEL RIAE en 1785 staan er nog duidelijk op. *D staat voor duit en GEL RIAE voor Gelderland. De spreuk rond het wapen verwijst naar zoals ik had begrepen een legende die ik niet zelf heb weten te achterhalen maar op 14 april 2015 wist ene Nagelhout via mijn website mij het volgende te vertellen:

Op de gevonden gelderse duit staat IN DEO SPES NOSTRA Dat verwijst niet naar een legende zoals verondersteld in de beschrijving maar betekent: Op God is onze hoop.

duit_gevonden

Munten catalogus van 1795 tot 1981

0-0

Deze catalogus staat bij mij in de kast. Het is al een oud boekje wat afkomstig is van mijn vader maar de informatie met betrekking tot de munten is natuurlijk onveranderd gebleven. Het leuke aan dit boekje is, dat er ook voor zover het bekend is, het aantal geslagen munten vermeld staat. Ook de waarde van de munten in 1981 staan vermeld. Ik heb dit boekje in zijn geheel gescand dus dit exemplaar is nu ook voor u inzichtelijk geworden. Klik op de afbeelding om de inhoud van het boekje te bekijken.

Tijdschrift de Waterschans

waterschansEveneens op de website van het Markiezenhof is de digitale versie te vinden van het tijdschrift “de Waterschans” van de geschiedkundige kring van Bergen op Zoom. Hier staan verslagen in van eerder uitgevoerde archeologische projecten en uitwerkingen van archief en document studies. Zeer veel leesvoer propvol informatie. Er is een handige zoekfunctie in de pagina ingebouwd die helpt om de juiste teksten te vinden. Zeer de moeite waard om informatie in te winnen nadat je onverwacht iets hebt gevonden.

Google Earth

google_earthOok Google Earth is een handig programma om te gebruiken en een plek te vinden waar je kunt gaan zoeken. Vooral op akkers en weilanden kun je vaak door vlakken en lijnen zien waar bebouwing heeft gestaan of waar ooit een weg heeft gelopen. In combinatie met oude kaarten zijn dan de echte leuke plekken te ontdekken. Mij is het al een keer gelukt om op deze manier een interessante plek te vinden. Het werkt dus wel degelijk.

Stichting in den Scherminckel

scherminckelStichting in den Scherminckel publiceert rapporten over de meest recente archeologische activiteiten rondom Bergen op Zoom. Veel vrijwilligers assisteren bij de werkzaamheden en zijn dus ooggetuige van de vondsten. Het is erg leuk om dit te volgen. Daaraan ontleen je soms net weer informatie die van sommige vondsten de oorsprong helpen verklaren.

Het Markiezenhof

logo-markiezenhof-museum-en-archief-defOp de website van het Markiezenhof is een beeldbank aanwezig vol met foto’s, kaarten en tekeningen uit vroeger tijden. Hier zijn veel oude situatie vaak nog terug te vinden. Kijk in het menu zoeken en vinden en kies daarna beeldbank. U moet geabonneerd zijn om foto’s in het groot te bekijken.