Voormalig Huize Goeree op landgoed Zoomland


Grotere kaart weergeven

Huize Goeree op Landgoed Zoomland nabij de Klavervelden

Dit huis heet Huize Goeree en stond op landgoed Zoomland, vlak bij de Klavervelden. De foto hiernaast is van laatst 1920 en komt van de Beeldbank van het Markiezenhof. Ik vond de lokatie van het huis terug aan de hand van een kaart uit 1876. Deze kaart komt eveneens van de beeldbank van het Markiezenhof.

    • Identificatienummer: KM 205.
    • Objectnaam / titel: Gemeente Bergen op zoom.
    • Sectie D.

De kaart is vervaardigd door A. Borrenbergen. Op deze kaarten legde men de percelen vast ten behoeve van bijvoorbeeld belasting en/of eigendom registratie. Tegenwoordig doet het Kadaster dit.

kaart_huize_Goeree

Na een bericht op 7 januari 2014 van Marijke Seip begon de speurtocht naar deze plek pas goed op gang te komen. Marijke Seip schreef mij het volgende:

Hallo,

Ik ben in het bezit van een kopie van een schilderij t.g.v. de eerste steenlegging van Huize Goeree in 1860. Het schilderij hing bij Ir P. de Sonnaville te Winssen. Het gaat hier om een groepsportret van de familie Smelt. Het is slechts een A-vijfje, maar de informatie achterop is wellicht interessant. Het is een oud fotolijstje met daarin een kopie van een schilderij van de familie Smelt. Achterop, nog met oude typemachine, staat een overzicht van wie het allemaal zijn. Ik heb het even gescand en heb het resultaat als bijlage toegevoegd.

Ik heb ook nog wat research gedaan. Op Geanet is de stamboom te vinden van Gerrit Smelt. Er woont nog een nazaat van Piet de Sonnaville in Winssen. Hij is appelteler aldaar. Wellicht dat hij meer kan vertellen over het schilderij.

groet,
Marijke Seip

Eerstesteenlegging_HuizeGoe

 

bijschrift_eerstesteenleggi

Het huis op de foto is dus gebouwd door Dhr. Gerrit Smelt geboren te Amsterdam. Hij was volgens Google een sigaren fabrikant die actief was in de Eindhovense sigarenindustrie en hij heeft het waarschijnlijk goed gedaan, want in 1860 heeft hij de eerste steen laten leggen voor Huize Goeree. Dankzij de informatie van Marijke Seip heb ik dit weten te achterhalen! Met betrekking tot deze sigarenindustrie en de stamboom van Gerrit Smelt vond ik iets terug op deze website. Deze duidelijkheid lijkt puur dus daar valt dan niet over te twisten. Wat ineens wel interessant wordt is de kaart uit 1787 die ik ook heb gevonden. Op deze kaart heet het gebied Hincxmeer.

Op woensdag 1 oktober 2014 schreef Gerard Smelt mij in een mail het volgende:

Wilfred,

Ik ken Marijke niet.

Van mijn onderzoek in 1986, ik heb daar destijds ook opgravingen gedaan samen met monumenten zorg, is dit beschreven in een boek dat ik in 1986 heb gepubliceerd.

1411: de oudste vermelding die ik heb kunnen vinden was Ansen Mare (een moergebied in exploitatie gegeven).

1529: werd het gebied wat je nu beschrijft als Hincxmeer onder de naam Anxtmeere in een testament van Antonius Glymus (deken in Bergen op Zoom) genoemd. Er stond toen een huis en een hoeve.

1684: is dit Anxtmeere opgesplitst in Hengstmeer en Kleijn Anxtmeer of Clavere velden.

1760: Rond deze tijd is er van dit gebied een kaart getekend door Henry Adan (t.b.v de cijnsregisters). Het was in die tijd eigendom van Adriaan David van der Gon (Vice Admiraal van Holland en West Friesland) deze heeft Hengstmeer omgedoopt in Goe ree (goede rede).

1852: Gerrit Smelt verwierf dit landgoed in 1852. Gerrit smelt heeft het landhuis laten herbouwen: het fungeerde als vakantiehuis. de genoemde 1860 als bouwjaar is zeker 5 jaar later als ik had verwacht. Gerrit Smelt was reder van beroep. (rederij Frederik Smelt en zonen, Gerrit was de zoon ) dat zijn dochter met sigarenfabrikant Mignot was getrouwd wil nog niet zeggen dat hij in de tabaksfabrikant was. Na opheffing van de rederij ging de familie Smelt in 1891 op het landgoed wonen.

ps. Gerrit Smelt is wel in Bergen op Zoom overleden. Zijn echtgenoot een half jaar eerder in Amsterdam.

1909: Het landgoed werd in 1909 verkocht aan Dr. Geluk. Rond 1929 is het verbouwd door er een etage bovenop te zetten. In 1939 is het na een brand afgebroken.

1972: In 1972 kocht de stichting Noord-Brabants landschap het landgoed samen met een aantal andere en het gebied kreeg de naam Zoomland.

illustraties: in de archieven van Bergen op zoom zijn betere foto’s beschikbaar ook met een zijkant. ik heb er ook nog eentje met een extra etage erbovenop. Ik heb ook nog een foto van een deel van de toegangspoort met OE erop (opgevist uit de gracht)

ps. Er is ook nog een omgevingschets naar aanleiding van opgravingen en bodem kartering in 1948 waar een meer (na turfuitgraving) aangetekend is die in de 16e eeuw direct ten noorden van het landgoed lag.

ps. Verder het schilderij. de getoonde foto van voor de restauratie. Ik heb er eentje van na de restauratie.

ps. De foto die aan het beging toont is niet van 1920 maar waarschijnlijk veel eerder. Waarschijnlijk van rond 1903 toen er aan hondenfokkerij gedaan werd, het ras Korthals. Niet omdat ze een kortehals hadden meer, omdat een Dr. Korthals met dat jachthonden ras was begonnen.

ps. Het schilderij is niet van 1860 maar 1855 geschilderd door Reinier Kraaienvanger. Het is een schilderij op schaal 1 op 1 wat kolossaal is. De personen genoemd in de stamboom waar het schilderij zou zijn zijn inmiddels overleden. In feite werd ik geattendeerd op je site door de persoon waar het schilderij nu hangt.

Kijk ook op: http://www.stamboom-online.eu/pages/smelt.php

en http://www.smeltnet.eu/stam/media/stam/page/t8861d.html#9376

Kind regards / Met vriendelijke groet / Cordialement / Mit freundlichen Grüßen / Atenciosamente,

Gerard Smelt

Hincxmeer

Ook heb ik nog een kaart gevonden uit 1787. Daar is de situatie van het landhuis al weer heel anders dan in 1876. Er zijn in ieder geval enkele gebouwen gesloopt en herbouwd en het terrein was heel anders ingedeeld.

  • Document-type: Kaart
  • Identificatienummer: KM 192 G
  • Inhoudsdatering:  laatst1787-00-00
  • Inhoudsdatering opmerkingen: Datum situatie ca. 1787. Kaart is kennelijk gescheurd uit een kohier of cijnsregister.kaart_huize_Goeree_1787

Op dit moment is de markante gracht nog duidelijk aanwezig rondom het perceel in het bos. Een dam geeft toegang tot het geheel wat vooral bestaat uit een wildernis van bramenplanten. Enkele kale plekken verraden nog de plaatsen van de bebouwing. Daar heb ik gezocht. Dit gebied wordt op dit moment actief beheerd door Brabants Landschap.

brabantslandschap

20131211_102312

Op 16 oktober 2015 schreef Olivier Mertens het volgende via deze website:

Naar aanleiding van uw verhaal over het landgoed Goeree en de familie Smelt kan ik u hierbij het volgende mededelen. De oudste vermelding van Hengstmeer (als “Ansenmare”) dateert uit 1411, toen het als moergebied werd geëxploiteerd ten behoeve van met name turfwinning. Na deze moerexploitatie viel het gebied terug aan Jan III van Glymes (1452-1532), heer van Bergen op Zoom, die Hengstmeer in 1529 – toen vermeld als “Anxtmeere” – schonk aan zijn natuurlijke broer Antonius van Glymes, ook genaamd Van Bergen (overleden in 1540), kanunnik en deken van het kapittel van Sint-Geertrui, lid van de domeinraad van Bergen op Zoom en eerste hofkapelaan van hertog Philips de Schone en keizer Karel V. Diens executeurs-testamentair transporteerden Hengstmeer, inmiddels met een huis, hoeve en bossen, in 1540 aan een andere bastaardbroer, te weten Hubrecht van Bergen, schout, drossaard en kastelein van Wouw en het Oostkwartier van het markiezaat Bergen op Zoom en lid van de Bergense raad- en rekenkamer. In de loop van de 17e eeuw viel het oude Hengstmeer uiteen in twee delen: het grootste deel, dat de naam Hengstmeer zou blijven dragen, was in 1684 eigendom van Hugo Cornets de Groot (1658-1705), heer van Hildernisse, schout en drossaard van Bergen op Zoom. Het kleinere deel, “Kleijn Angstmeer” of “Clavere Velden” genaamd, was toen in handen van Gillis Brouwers. In 1644 was ene Jan van Hove, poorter van Bergen op Zoom, “edele heere van Watervliet ende Anghstmeer” en was er ook sprake van de “heerlijckheijt van Angstmeer”.

Vanaf de 18e eeuw werd voor dit buiten, op enig moment eigendom van Adriaen David van der Gon, vice-admiraal van Holland en West-Friesland, ook de naam “Goeree” gebezigd – de naam ‘Hengstmeer’ bleef nog lang in zwang. In 1825 werd het omschreven als “eene schoon gelegene BUITENPLAATS, genaamd Goeree, staande en gelegen onder de buiten poorterij van Bergen op Zoom, en onderscheidene parceelen ZAAI-, WEI- en HOFLANDEN, benevens aanzienlijke MAST- en SCHAARBOSSCHEN, waarin mede extra zware EIKE en BEUKE BOOMEN; voorts in plantsoenen, VISSCHERIJEN en HEIVELDEN.” Het centrum van dit aanzienlijke landgoed werd gevormd door een recht¬hoekig herenhuis, dat met enige bijgebouwen (waaronder een koetshuis) op een geheel omgracht rechthoekig perceel stond; de gracht werd gestuwd vanuit het zogenaamde Keutelmeer, een ronde poel met een eiland in het midden, die ten oosten van het huis was aangelegd.

De uit Zierikzee afkomstige Hubertus Petrus Schillemans (1786-1863), rentenier en grondeigenaar, woonachtig te Oosterhout (N.-Br.), kocht de buitenplaats Hengstmeer bij Bergen op Zoom in 1829.

In 1852 werd Hengstmeer verkocht aan zijn schoonzoon Gerrit Smelt (1808-1878), koopman en reder te Amsterdam, die in 1842 was gehuwd met Maria Catharina Schillemans (1814-1878). De familie Smelt dreef sinds het eind van de 18e eeuw een florissante handel op met name West-Indië (Havana, Cuba, Suriname, Curaçao); met een eigen vloot exporteerde zij met name kaas en boter en importeerde zij uit ‘de West’ suiker, rum, tabak, sigaren, koffie, katoen, mahoniehout en zelfs kokosnoten. Gerrit Smelt was daarnaast betrokken bij de oprichting van maatschappijen zoals de Nederlandsche Zee-Assurantie-Compagnie, de Sociëteit van Nederlandsche Scheepsbouw en Scheepvaart, de Sleepdienst-Maatschappij en de Amsterdamsche Kanaal-Maatschappij.

Goeree werd in 1852 beschreven als: “Het LANDGOED GOEREE, van ouds genaamd HENGSTMEER en de KLAVERVELDEN, alles aan en bij elkander gelegen onder Bergen-op-Zoom, nabij de Straatwegen van Bergen-op-Zoom naar Antwerpen en naar Breda, bestaande onder anderen uit een HEERENHUIS, BOUWMANSWONING, SCHUUR EN VERDERE TIMMER, TUIN EN LANEN, DREVEN, VIJVERS, ZAAI- EN WEILANDEN, SCHAAR- EN MASTBOSSCHEN, OPGAAND GEBOOMTE en PLANTAGIEN”, groot 93 bunders. Gerrit Smelt liet het oude (vermoedelijk 18e-eeuwse) huis al snel ingrijpend verbouwen, waarschijnlijk met het oog op de komst zijn schoonvader: in 1853 verhuisde Hubert Schillemans, inmiddels weduwnaar, met zijn dienstmeid en dienstknecht definitief naar deze buitenplaats; hij overleed in 1863 op dit huis.
Het echtpaar Smelt-Schillemans, dat zich inderdaad in 1855 met het hele gezin fraai heeft laten portretteren door Reinier Craeyvanger (1812-1880), verruilde, nadat hij zich uit actieve zaken had teruggetrokken, in mei 1867 permanent naar Goeree. Hij was – zoals vele van zijn nazaten – een fanatiek jager, voor welke passie het landgoed zich uitstekend leende. Gerrit Smelt overleed in 1878 op Goeree, zijn weduwe stierf kort nadien te Amsterdam.

De volgende eigenaar was hun zoon Hubertus Gerardus Maria Smelt (1848-1908), die in 1868 firmant van het handelshuis en de rederij was geworden. Ook Hubert Smelt, die nog de eerste steen van het verbouwde huis had gelegd, was een toegewijd jager (in 1875 was hij één van de stichtende leden van de Nederlandsche Jachtvereeniging ‘Nimrod’). In 1880 was het landgoed zo’n 100 hectare groot, met “een ruim, solied en modern gebouwd Heerenhuis, alsmede Stallingen, Remises, Tuinmanswoning” en twee boerderijen. Zakelijk ging het Hubert minder voor de wind en in 1891 failleerde hij. Goeree wist hij echter klaarblijkelijk te behouden (of opnieuw terug te kopen), wat kort na zijn faillissement vestigde hij zich (met zijn tweede echtgenote en kinderen, waaronder mijn overgrootmoeder) op dit landgoed, waar zij in 1900 formeel werden ingeschreven.

Na het overlijden van Hubert Smelt, die in december 1908 op Goeree overleed, besloten diens oudere kinderen om het landgoed te verkopen. De nieuwe eigenaar werd Dr Marinus Geluk, buurman en een jachtvriend van Hubert. In datzelfde jaar, tussen juni en november 1909, verlieten alle kinderen Smelt het huis. Al met al is de buitenplaats van 1829 tot 1909 “in de familie” – eerst Schillemans, vervolgens Smelt – gebleven. Desgewenst kan ik u een betere foto van het groepsportret uit 1855 toezenden.

Olivier bedankt! Het kan niet completer!